Zasiłek macierzyński i opiekuńczy – nowe wnioski ZUS i koniec Z-3b dla przedsiębiorczyń

Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 24 października 2026 r.

Od soboty, 24 października 2026 r., ZUS upraszcza formalności przy ubieganiu się o zasiłek opiekuńczy i macierzyński. Mniej wniosków, mniej załączników – a przedsiębiorczynie nie muszą już biegać po zaświadczenie Z-3b. Sprawdzam, co dokładnie się zmienia i o czym warto pamiętać, zanim złożysz wniosek.

Najważniejsze w skrócie

• Wnioski Z-15A i Z-15B (zasiłek opiekuńczy) zastępuje jeden wniosek – Z-15.
• Wnioski ZAM, ZUR i ZAO (zasiłek macierzyński we wszystkich wariantach) zastępuje jeden wniosek – ZAM.
• Jeśli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, nie trzeba już dołączać skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka – ZUS ustali go sam na podstawie danych dziecka i rodzica.
• Przedsiębiorczynie, osoby współpracujące przy działalności, duchowni i marynarze nie muszą już dostarczać zaświadczenia płatnika składek Z-3b.
• Zmiany wprowadza rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 września 2026 r. (Dz.U. 2026, poz. 1316).
• Do czasu pełnej aktualizacji formularzy na eZUS można korzystać zarówno ze starych, jak i nowych wzorów wniosków.

Co się zmienia we wniosku o zasiłek opiekuńczy?

Do tej pory, ubiegając się o zasiłek opiekuńczy, trzeba było sięgnąć po odpowiedni formularz w zależności od tego, kogo dotyczyła opieka:

• Z-15A – gdy opiekowałaś się chorym dzieckiem,
• Z-15B – gdy opiekowałaś się innym chorym członkiem rodziny.

Od 24 października oba dokumenty zastępuje jeden wniosek – Z-15. Zmienił się też zakres pytań: wnioskodawczyni nie musi już wskazywać, czy drugi rodzic dziecka pracuje i czy pracuje w systemie zmianowym. Wystarczy oświadczenie, że w okresie objętym wnioskiem w gospodarstwie domowym nie ma innej osoby, która mogłaby zapewnić opiekę.

Co się zmienia we wniosku o zasiłek macierzyński?

Tu zmiana jest jeszcze większa. Trzy dotychczasowe formularze – ZAM, ZUR i ZAO – zastępuje jeden wniosek: ZAM. Będzie on służył do ubiegania się o zasiłek za okres:

• urlopu macierzyńskiego,
• urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
• urlopu rodzicielskiego,
• uzupełniającego urlopu macierzyńskiego,
• urlopu ojcowskiego.

Nie wypełnia się całego formularza – tylko tę część, która dotyczy konkretnego urlopu, o jaki się ubiegasz.

Stary wniosek	Nowy wniosek	Czego dotyczył/dotyczy
Z-15A	Z-15	opieka nad chorym dzieckiem
Z-15B	Z-15	opieka nad innym chorym członkiem rodziny
ZAM	ZAM	zasiłek macierzyński – urlop macierzyński / rodzicielski
ZUR	ZAM	zasiłek macierzyński – uzupełniający urlop macierzyński
ZAO	ZAM	zasiłek macierzyński – urlop ojcowski

Zmienia się także sposób dokumentowania urodzenia dziecka: jeśli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, nie musisz już dołączać skróconego odpisu aktu urodzenia. Wystarczy podać imię i nazwisko dziecka, jego PESEL (jeśli został nadany), datę i miejsce urodzenia oraz dane rodzica składającego wniosek – ZUS pobierze odpis samodzielnie z rejestru stanu cywilnego. Jeśli mu się to nie uda, wezwie Cię do dostarczenia odpisu w terminie co najmniej 14 dni. Takiego wezwania nie lekceważ – jeśli nie dostarczysz dokumentu, ZUS odmówi wszczęcia postępowania.

Uwaga na ten wyjątek. Jeśli zasiłek macierzyński wypłaca nie ZUS, lecz Twój pracodawca (płatnik składek), skrócony odpis aktu urodzenia dziecka nadal trzeba dołączyć do wniosku. Zmiana dotyczy tylko sytuacji, w której to ZUS jest płatnikiem zasiłku.

Dobra wiadomość dla przedsiębiorczyń: koniec zaświadczenia Z-3b

To zmiana, na którą od dawna czekały kobiety prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (jeśli zastanawiasz się, ile wyniesie sam zasiłek, przeczytaj: Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej 2026). Zaświadczenie płatnika składek Z-3b było dotychczas niezbędne do ustalenia prawa do zasiłku – i to właśnie jego przygotowanie najczęściej zabierało czas, mimo że dane w nim zawarte ZUS i tak mógł ustalić na podstawie własnej dokumentacji rozliczeniowej.

Od 24 października zaświadczenia Z-3b nie muszą już dostarczać:

• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą,
• osoby współpracujące z przedsiębiorcą,
• duchowni,
• marynarze (w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Wystarczy złożyć sam wniosek o świadczenie (Z-15 albo ZAM) wraz z pozostałymi wymaganymi dokumentami – bez dodatkowego zaświadczenia.

Dla kogo nic się nie zmienia. Jeśli jesteś zatrudniona na etacie, Twój pracodawca nadal wystawia swoje zaświadczenie płatnika składek (na nowym wzorze, określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia) – ta zmiana dotyczy wyłącznie osób wymienionych wyżej, które rozliczają się z ZUS samodzielnie.

Prowadzisz działalność? Wniosek krok po kroku

1. Wybierz właściwy wniosek: Z-15 – jeśli opiekujesz się chorym dzieckiem lub członkiem rodziny; ZAM – jeśli chodzi o zasiłek macierzyński (za każdy rodzaj urlopu).
2. W ZAM wypełnij tylko część dotyczącą Twojego urlopu – resztę formularza pomijasz.
3. Nie dołączaj zaświadczenia Z-3b – jako przedsiębiorczyni nie musisz go już składać.
4. Zamiast odpisu aktu urodzenia podaj dane dziecka: imię i nazwisko, PESEL (jeśli został nadany), datę i miejsce urodzenia.
5. Pilnuj korespondencji z ZUS (np. na PUE/eZUS) – jeśli ZUS nie pobierze odpisu sam, wezwie Cię do jego dostarczenia w terminie co najmniej 14 dni.

Czy trzeba składać wniosek od nowa, jeśli sprawa jest już w toku?

Nie – zmiana dotyczy wniosków składanych od 24 października 2026 r. Jeśli złożyłaś wniosek wcześniej i Twoja sprawa jest już w ZUS, nie musisz nic uzupełniać ani składać od nowa na nowym formularzu.

FAQ

Czy muszę używać nowych formularzy, czy mogę jeszcze skorzystać ze starych?

Do czasu pełnej aktualizacji systemu eZUS możesz korzystać zarówno ze starych, jak i nowych wzorów wniosków. Warto jednak sięgnąć po nowe – ograniczysz ryzyko wezwania do uzupełnienia braków.

Czy zniesienie Z-3b dotyczy też zleceniobiorczyń?

Nie. Zniesienie zaświadczenia Z-3b dotyczy wyłącznie osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, osób z nimi współpracujących, duchownych i marynarzy. Zleceniobiorcy i pracownicy mają swoje odrębne zaświadczenia płatnika składek, wystawiane przez zleceniodawcę lub pracodawcę – te zasady się nie zmieniły.

Co się dzieje z odpisem aktu urodzenia dziecka?

Jeśli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS – nie musisz go dołączać, ZUS ustali dane sam (a gdyby się nie udało, wezwie Cię do dostarczenia odpisu). Jeśli wypłaca go pracodawca – odpis nadal trzeba dołączyć do wniosku.

Gdzie znajdę nowe formularze?

Na stronie ZUS, od 24 października 2026 r. Do czasu aktualizacji eZUS dostępne są obok dotychczasowych wzorów.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2026 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków, Dz.U. 2026, poz. 1316 – § 3 ust. 1 i 2, § 12, § 13 ust. 2–4, § 43, załączniki nr 2, 3 i 6
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 854 – art. 61–63
• Art. 6 ust. 1 pkt 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 199 (definicja marynarza objętego przepisem)

Powiązane wpisy

• Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej 2026: ile naprawdę dostaniesz
• Wyższa składka ZUS w ciąży na działalności – czy można?
• Kontrola ZUS w ciąży – jak wygrać sprawę o zasiłek macierzyński i chorobowy?

Potrzebujesz pomocy?

Szykujesz się do złożenia wniosku o zasiłek macierzyński lub opiekuńczy i nie masz pewności, który formularz wybrać albo jakie dokumenty dołączyć? Napisz do mnie – sprawdzę Twoją sytuację i podpowiem, jak przygotować wniosek bez wezwań do uzupełnienia.

Planujesz ciążę na działalności gospodarczej? Składki, zasiłki i formalności krok po kroku opisałam w e-booku „Ciąża, dziecko i własna firma”.

---

Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną z Warszawy. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorczym kobietom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.