Wyższa składka ZUS w ciąży na działalności – czy ZUS może ją zakwestionować?

Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 15 października 2026 r.

Tak, jako przedsiębiorczyni możesz podnieść podstawę składek także w ciąży – prawo tego nie zabrania. Ale wyższa składka nie zawsze daje wyższy zasiłek od razu, a ZUS może ją sprawdzić. Wyjaśniam, od czego to zależy i jak się przygotować.

Najważniejsze w skrócie

• Sama deklarujesz podstawę wymiaru składek. W 2026 r. nie może być niższa niż 5 652 zł (poza ulgami na start i preferencyjnym ZUS), a dla składki chorobowej nie wyższa niż 23 550 zł miesięcznie.
• Zasiłek macierzyński liczy się z 12 miesięcy przed porodem. Jeśli podnosisz składkę tuż przed porodem, podwyżka wpływa na zasiłek tylko proporcjonalnie.
• Gdy ubezpieczenie chorobowe trwa krócej niż 12 miesięcy, ZUS liczy zasiłek według specjalnego wzoru z art. 48a ustawy zasiłkowej – nadwyżka ponad minimum wchodzi tylko w części.
• Od uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r. (III UZP 3/23) ZUS może obniżyć podstawę, gdy na początku działalności deklarujesz kwotę, która nie ma pokrycia w przychodach.
• Na decyzję ZUS masz miesiąc na odwołanie do sądu, składane za pośrednictwem ZUS.

Czy mogę podnieść składkę ZUS, gdy jestem w ciąży?

Tak. Prowadząc działalność, sama wybierasz kwotę, od której płacisz składki. Musisz się tylko zmieścić w granicach z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:

Na preferencyjnych składkach lub „małym ZUS plus” minimum jest niższe, ale możesz w każdej chwili zadeklarować więcej.

Pamiętaj o dwóch warunkach, bez których wyższa składka nic nie da:

1. Musisz być w dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym w dniu porodu (art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej). Do zasiłku macierzyńskiego nie ma okresu wyczekiwania, ale do zasiłku chorobowego w ciąży jest – 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej).
2. Nie miej zaległości w składkach. Od 2022 r. spóźnienie ze składką nie powoduje już utraty ubezpieczenia chorobowego. Ale jeśli w dniu porodu masz zaległości w składkach wyższe niż 1% minimalnego wynagrodzenia, ZUS nie wypłaci zasiłku, dopóki nie spłacisz całego długu (art. 2a ust. 1 ustawy zasiłkowej). Jeśli nie spłacisz go w ciągu 6 miesięcy, prawo do zasiłku przepada (art. 2a ust. 2).

Wyższą podstawę deklarujesz w dokumencie rozliczeniowym ZUS DRA za dany miesiąc. Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy, więc przy maksymalnej podstawie to ok. 577 zł miesięcznie, a pozostałe składki społeczne też rosną.

Od kiedy wyższa składka daje wyższy zasiłek macierzyński?

Podstawę zasiłku macierzyńskiego ZUS liczy ze średniej z 12 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem porodu (art. 48 ust. 1 w zw. z art. 52 ustawy zasiłkowej). Od zadeklarowanej kwoty odejmuje 13,71% (art. 3 pkt 4 ustawy zasiłkowej). Im później podnosisz składkę, tym mniejszy jej wpływ na zasiłek.

Krótsze ubezpieczenie niż 12 miesięcy. Wtedy działa art. 48a ustawy zasiłkowej. Podstawę tworzą dwie części:

1. przeciętna najniższa podstawa wymiaru składek (po odliczeniu 13,71%),
2. nadwyżka ponad to minimum – ale tylko w 1/12 za każdy pełny miesiąc ubezpieczenia.

Jeśli przez cały czas działalności płacisz co najmniej od 5 652 zł, za „minimum” przyjmuje się tę kwotę (art. 48a ust. 5). Na ulgach minimum jest niższe, więc zasiłek też.

Przykład (2026 r., kwoty zaokrąglone, zasiłek 100% podstawy):

Za urlop macierzyński zasiłek wynosi 100% podstawy, za rodzicielski 70% (art. 31 ustawy zasiłkowej). Jeśli w ciągu 21 dni po porodzie złożysz wniosek o urlop rodzicielski, dostaniesz 81,5% za cały okres.

Uwaga na L4 w ciąży. Jeśli przed porodem jesteś na zwolnieniu, a zasiłek macierzyński zaczyna się bez przerwy po chorobowym, ZUS nie liczy podstawy od nowa (art. 43 ustawy zasiłkowej). Podwyżka zadeklarowana już w trakcie L4 nie zmieni wtedy zasiłku.

Więcej o wysokości zasiłku przeczytasz we wpisie Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej w 2026 roku.

Czy ZUS może zakwestionować wyższą składkę w ciąży?

Może – ale nie zawsze. Wszystko zależy od tego, jak długo prowadzisz firmę i czy deklarowana kwota ma pokrycie w Twoich przychodach.

Firma działa od lat. W uchwale 7 sędziów z 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10) Sąd Najwyższy uznał, że ZUS nie może kwestionować zadeklarowanej podstawy, jeśli mieści się ona w ustawowych granicach. Sprawa dotyczyła osoby, która prowadziła działalność od wielu lat. To nadal Twój najmocniejszy argument, gdy firma ma historię.

Firma dopiero rusza. W uchwale 7 sędziów z 29 listopada 2023 r. (III UZP 3/23), której nadano moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy przyjął, że ZUS może zweryfikować podstawę, gdy w początkowym okresie działalności deklarujesz kwotę, która nie ma odzwierciedlenia w przychodach. ZUS nie wyłącza Cię wtedy z ubezpieczenia, tylko obniża podstawę. Podstawą są art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1, art. 83 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

Na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 2023 r. (i co sprawdza ZUS):

• czas – wysoka podstawa zadeklarowana krótko po założeniu firmy lub krótko przed porodem,
• przychody – czy firma zarabia tyle, by udźwignąć taką składkę,
• realność działalności – klienci, faktury, umowy, czas poświęcany firmie,
• zmiana tuż przed świadczeniem – podwyżka podstawy bez żadnej zmiany w biznesie.

ZUS może też podważyć samą działalność jako pozorną – wtedy problem jest większy niż wysokość składki. Jak przebiega taka kontrola i jak się przed nią bronić, opisałam we wpisie Kontrola ZUS w ciąży – jak wygrać sprawę o zasiłek.

Jak się przygotować i co zrobić z decyzją ZUS?

Najlepszą obroną jest dokumentacja zebrana, zanim ZUS o nią poprosi.

Zanim podniesiesz składkę:

• Sprawdź, czy masz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i czy składki są opłacone w terminie.
• Policz, czy przychody firmy uzasadniają nową podstawę – i zapisz, dlaczego ją zmieniasz (np. wzrost przychodów, nowy kontrakt).
• Zbieraj dowody realnej działalności: faktury, umowy, korespondencję z klientami, potwierdzenia przelewów.
• Jeśli firma jest nowa, rozważ podwyższanie podstawy stopniowo i w powiązaniu z przychodami, a nie jednorazowo do maksimum.

Gdy ZUS wyda decyzję o obniżeniu podstawy lub odmówi zasiłku:

1. Przeczytaj uzasadnienie – sprawdź, na jakie okoliczności ZUS się powołuje.
2. Złóż odwołanie do sądu okręgowego (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych) za pośrednictwem ZUS, w ciągu miesiąca od dnia doręczenia decyzji (art. 83 ust. 2 u.s.u.s. i art. 477⁹ § 1 k.p.c.).
3. Dołącz dowody przychodów i realnej pracy w firmie. Powołaj się na długość prowadzenia działalności i uchwałę II UZP 1/10, jeśli firma ma historię.
4. Jeśli wygrasz, a ZUS wypłaci zasiłek z opóźnieniem, sprawdź, czy należą Ci się odsetki (art. 85 ust. 1 u.s.u.s.).

Zobacz też, jakie nieprawidłowości wykryły kontrole w 2026 r.

FAQ

Czy mogę zwiększyć składkę ZUS po zajściu w ciążę?

Tak. Przepisy nie zabraniają zmiany podstawy w ciąży, jeśli mieści się ona między 5 652 zł a 23 550 zł (w 2026 r. dla składki chorobowej). Przy nowej firmie ZUS może ją obniżyć, jeśli nie ma pokrycia w przychodach.

Ile miesięcy przed porodem trzeba płacić wyższą składkę?

Pełny efekt daje 12 miesięcy, bo z tylu miesięcy liczy się podstawa zasiłku. Krócej – podwyżka wpływa na zasiłek proporcjonalnie.

Czy ZUS może mi zabrać zasiłek macierzyński za wysoką składkę?

Z samego powodu wysokiej składki ZUS nie wyłącza z ubezpieczenia. Według uchwały III UZP 3/23 może obniżyć podstawę, a więc i zasiłek. Inaczej jest, gdy ZUS uzna całą działalność za pozorną.

Czy wyższa składka w trakcie L4 podniesie zasiłek macierzyński?

Zwykle nie. Gdy zasiłek macierzyński następuje bez przerwy po chorobowym, ZUS zostawia dotychczasową podstawę (art. 43 ustawy zasiłkowej).

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji ZUS?

Miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składasz za pośrednictwem ZUS do sądu okręgowego.

Podstawa prawna

• Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 199 – art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 3, art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1, art. 83, art. 85 ust. 1, art. 86 ust. 1 i 2
• Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 854 – art. 2a, art. 3 pkt 4, art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 31, art. 43, art. 48, art. 48a, art. 52
• Kodeks postępowania cywilnego – art. 477⁹ § 1
• Uchwała 7 sędziów SN z 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10
• Uchwała 7 sędziów SN z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (moc zasady prawnej)

Pracujesz na etacie lub na umowie zlecenia? Przeczytaj też: Podwyżka w ciąży na etacie lub zleceniu – czy ZUS może obniżyć zasiłek?

Potrzebujesz pomocy?

Podniosłaś składkę w ciąży i dostałaś pismo z ZUS? Napisz do mnie. Sprawdzę Twoje deklaracje i przychody i powiem Ci, jak bronić zasiłku. Dostałaś już decyzję? Opisz sprawę w formularzu odwołania od decyzji ZUS.

Planujesz ciążę na działalności? Składki, zasiłki i formalności krok po kroku opisałam w e-booku „Ciąża, dziecko i własna firma”.

Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną z Warszawy. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorczym kobietom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.

E-book dla przedsiębiorczych mam

Ciąża, dziecko i własna firma

Jak prowadzić biznes w ciąży i na macierzyńskim bez kłopotów z ZUS: podstawa wymiaru składek, wysokość zasiłku, przygotowanie firmy do ciąży i kontrola ZUS – krok po kroku.

Kup e-book →Pobierz darmowy rozdział