Czy kobieta w ciąży może założyć działalność gospodarczą?

Jeżeli założyłaś działalność będąc w ciąży, albo zaszłaś w ciążę krótko po jej rozpoczęciu (dla ZUS krótko to nawet rok) przygotuj się, że postępowanie wyjaśniające Cię nie ominie. Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 1 października 2026 r. Wpis zaktualizowany (pierwsza wersja: 10.04.2024).

Tak, kobieta w ciąży może założyć działalność gospodarczą. Żaden przepis tego nie zabrania, a sąd w sprawie mojej klientki nazwał odmienne podejście ZUS dyskryminacją. Jeśli jednak firma powstała w ciąży albo krótko przed nią, wniosek o zasiłek macierzyński prawie na pewno uruchomi postępowanie wyjaśniające. Poniżej piszę, czego ZUS szuka, jak liczy zasiłek i jak przygotować się wcześniej, a nie dopiero po decyzji odmownej.

Najważniejsze w skrócie

• Założenie firmy w ciąży jest legalne. Konstytucja (art. 32 ust. 2) zakazuje dyskryminacji, a sądy uznają ciążę za szczególną sytuację, nie za dowód wyłudzenia.
• Zasiłek macierzyński z firmy dostaniesz tylko wtedy, gdy w dniu porodu podlegasz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Na uldze na start go nie masz, bo nie płacisz wtedy składek społecznych.
• Zasiłek macierzyński nie ma okresu wyczekiwania. Zasiłek chorobowy z dobrowolnego ubezpieczenia przysługuje dopiero po 90 dniach.
• Jeśli ubezpieczenie chorobowe trwa krócej niż 12 miesięcy, wysoka podstawa składek liczy się do zasiłku tylko proporcjonalnie (po 1/12 za każdy pełny miesiąc).
• Od uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 29.11.2023 r. (III UZP 3/23) ZUS może kwestionować wysoką podstawę składek zadeklarowaną na początku działalności, jeśli nie ma ona oparcia w przychodach.

Dlaczego ZUS traktuje firmę założoną w ciąży jako podejrzaną?

Bo patrzy na kalendarz. Dla ZUS kobieta, która zakłada firmę lub ją odwiesza w ciąży, a po kilku miesiącach składa wniosek o roczny zasiłek macierzyński, działa nie dla biznesu, tylko dla świadczenia.

W praktyce wygląda to tak: składasz wniosek o zasiłek, a w odpowiedzi dostajesz zawiadomienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Na jego końcu ZUS wydaje najczęściej jedną z dwóch decyzji:

1. o niepodleganiu ubezpieczeniom, bo działalność uznaje za fikcyjną, albo
2. o obniżeniu podstawy wymiaru składek, a więc i zasiłku.

Dla przyszłych mam z „krótkim stażem” ZUS uważa za podejrzane w szczególności: niskie przychody przy wysokiej podstawie składek, rezygnację z ulgi na start tuż przed porodem, odwieszenie firmy po latach przerwy i brak klientów po porodzie. Więcej o zakresie takiej kontroli przeczytasz we wpisie Co ZUS może sprawdzać w postępowaniu wyjaśniającym?.

Co na to sąd? Ciąża to nie dowód wyłudzenia

To, co podejrzane dla ZUS, nie musi być takie dla sądu. Moja klientka odwiesiła działalność w ciąży, zgłosiła się do ulgi na start, a potem z niej zrezygnowała. Po urodzeniu dziecka firmę prowadziła dalej. ZUS uznał to za próbę wyłudzenia: niskie dochody, rezygnacja z ulgi, wieloletnia przerwa.

Sąd okręgowy napisał w uzasadnieniu:

Sytuacja kobiety w ciąży jest szczególna. Nie można twierdzić, że osoba w ciąży nie ma prawa poszukiwać zatrudnienia, podejmować działalności gospodarczej, chociażby z tego powodu, żeby skorzystać ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i macierzyńskiego. (…) Uniemożliwienie kobietom w ciąży prowadzenia działalności gospodarczej byłoby więc sprzeczne z prawem, albowiem oznaczałoby dyskryminowanie tej grupy społecznej ze względu na stan zdrowia oraz płeć i jako takie byłoby niedopuszczalne w świetle art. 32 ust 2 Konstytucji RP. (…) Okoliczność ta świadczy jedynie o racjonalnym działaniu podjętym przez ubezpieczoną.

Sąd powołał się też na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 21.01.2014 r. (III AUa 794/13).

Jak ZUS liczy zasiłek macierzyński, gdy firma działa krócej niż rok?

Tu jest najczęstsze rozczarowanie. Jeżeli dobrowolne ubezpieczenie chorobowe trwa krócej niż 12 pełnych miesięcy kalendarzowych, ZUS nie bierze całej zadeklarowanej podstawy. Według art. 48a ustawy zasiłkowej podstawa zasiłku to suma:

• najniższej podstawy składek dla Twojej grupy (po odliczeniu 13,71%), oraz
• 1/12 nadwyżki ponad tę najniższą podstawę za każdy pełny miesiąc ubezpieczenia.

Przykład (2026 r., pełny ZUS, podstawa maksymalna 23 550 zł, najniższa 5652 zł):

Okres ubezpieczenia chorobowego przed porodem	Podstawa zasiłku (ok.)
3 pełne miesiące	8 740 zł
12 pełnych miesięcy	20 320 zł

To wyliczenie poglądowe. Do liczby miesięcy wlicza się też ubezpieczenie chorobowe z poprzedniego tytułu, np. z umowy o pracę, jeśli przerwa nie przekroczyła 30 dni.

Ulga na start, mały ZUS czy pełny ZUS: kiedy dostaniesz zasiłek?

Sposób opłacania składek (2026)	Ubezpieczenie chorobowe	Zasiłek macierzyński z firmy
Ulga na start (6 miesięcy, tylko składka zdrowotna)	brak	nie; możesz z ulgi zrezygnować i zgłosić się do ubezpieczeń
Preferencyjny ZUS (24 miesiące, podstawa od 1441,80 zł)	dobrowolne, składka ok. 35 zł	tak, liczony od niskiej podstawy, nie mniej niż 1000 zł miesięcznie
Pełny ZUS (podstawa od 5652 do 23 550 zł)	dobrowolne, składka od ok. 138 zł	tak, im wyższa i dłużej płacona podstawa, tym wyższy zasiłek

Rezygnacja z ulgi na start przed porodem jest legalna. Sąd w sprawie mojej klientki ocenił ją jako racjonalną decyzję, nie jako nadużycie.

Czy ZUS może zakwestionować wysokie składki? Uchwała SN z 2023 r.

Tak. 29.11.2023 r. siedmiu sędziów Sądu Najwyższego uznało (III UZP 3/23), że ZUS może weryfikować podstawę składek zadeklarowaną na początku działalności, gdy nie ma ona odzwierciedlenia w przychodach. Wcześniej, od uchwały z 2010 r., dominował pogląd odwrotny. Szerzej piszę o tym we wpisie ZUS może weryfikować podstawę wymiaru składek przedsiębiorców.

Wniosek praktyczny: jeśli płacisz wysokie składki, miej argumenty, dlaczego taka podstawa pasuje do Twojej działalności (stawki rynkowe w branży, doświadczenie, zlecenia, plan przychodów).

Jak przygotować się do kontroli ZUS, zanim urodzisz?

Zbieraj dowody od pierwszego dnia, nie od dnia, w którym przyjdzie pismo z ZUS:

• wpis do CEIDG z PKD zgodnym z tym, co naprawdę robisz
• umowy, zlecenia, faktury i korespondencja z klientami (także oferty, które nie wyszły)
• koszty działalności: sprzęt, oprogramowanie, najem, reklama
• ślad w internecie: strona, profil firmowy, ogłoszenia, portfolio
• terminowo opłacone składki i złożone deklaracje
• uzasadnienie wysokości podstawy składek
• plan na czas po porodzie: kto obsłuży klientów, jakie zlecenia realizujesz dalej

Szczegółowo o dowodach piszę we wpisie Jak udowodnić prowadzenie działalności gospodarczej przed ZUS lub sądem?. Jeśli ZUS już prowadzi kontrolę albo wydał decyzję, przeczytaj Kontrola ZUS w ciąży – jak wygrać sprawę o zasiłek macierzyński i chorobowy?.

Dobrze poprowadzone postępowanie wyjaśniające to różnica między zasiłkiem wypłacanym co miesiąc a zasiłkiem wypłaconym jednorazowo po wygranej sprawie w sądzie, nawet po roku lub dwóch.

FAQ

Czy mogę założyć firmę w zaawansowanej ciąży?

Tak. Prawo nie wiąże prawa do prowadzenia działalności z tygodniem ciąży. Im bliżej porodu, tym staranniej musisz jednak udokumentować, że firma naprawdę działa.

Czy w czasie zasiłku macierzyńskiego mogę prowadzić firmę?

Tak. Pobieranie zasiłku nie zabrania prowadzenia działalności. Składki społeczne za ten czas finansuje budżet państwa, a Ty zgłaszasz się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.

Ile czasu mam na odwołanie od decyzji ZUS?

Miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składasz za pośrednictwem ZUS do sądu okręgowego (wydział pracy i ubezpieczeń społecznych).

Czy ZUS może obniżyć mój zasiłek, jeśli płaciłam maksymalne składki?

Może próbować, powołując się na uchwałę SN z 29.11.2023 r. Masz prawo się odwołać, a sąd oceni, czy podstawa miała uzasadnienie w Twojej działalności.

Czy na uldze na start dostanę zasiłek macierzyński?

Nie z działalności, bo na uldze na start nie podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu. Możesz zrezygnować z ulgi i przystąpić do ubezpieczeń wcześniej.

Podstawa prawna

• art. 32 ust. 2 Konstytucji RP
• art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 29, art. 48 i 48a ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• art. 83 i 86 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• uchwała 7 sędziów SN z 29.11.2023 r., III UZP 3/23
• wyrok SA w Gdańsku z 21.01.2014 r., III AUa 794/13

Chcesz to sprawdzić na swoim przykładzie?

Planujesz firmę w ciąży albo już ją prowadzisz? Wszystko krok po kroku opisałam w e-booku Ciąża, dziecko i własna firma. Jeśli ZUS wszczął już postępowanie, umów wideokonsultację. Przejrzę Twoje dokumenty i powiem, co pokazać ZUS.

Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorczym kobietom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.