Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 19 listopada 2026 r.
Podwyżka w ciąży jest legalna i nie musi oznaczać problemów z ZUS. Na etacie i na zleceniu nie deklarujesz składki sama – liczy się wynagrodzenie z umowy. ZUS może je jednak zakwestionować, gdy wygląda na ustalone tylko po to, by dostać wyższy zasiłek.
Najważniejsze w skrócie
- Składki pracownicy i zleceniobiorczyni liczy się od faktycznego wynagrodzenia (art. 18 ust. 1 i 3 u.s.u.s.), więc podwyżka automatycznie podnosi składkę.
- Zasiłek macierzyński liczy się ze średniej z 12 miesięcy przed porodem. Podwyżka na 3 miesiące przed porodem wchodzi do zasiłku tylko w jednej czwartej.
- Na zleceniu ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Bez niego nie dostaniesz zasiłku macierzyńskiego, a do zasiłku chorobowego potrzebujesz 90 dni ubezpieczenia.
- ZUS może zakwestionować wynagrodzenie, gdy jest rażąco wysokie w stosunku do pracy (uchwała SN z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05), albo uznać całą umowę za pozorną.
- Od decyzji ZUS masz miesiąc na odwołanie do sądu, składane za pośrednictwem ZUS.
Czy pracodawca może dać mi podwyżkę, gdy jestem w ciąży?
Tak. Żaden przepis tego nie zabrania, a ciąża nie może być powodem gorszego traktowania w wynagradzaniu. Podwyżkę wprowadza się aneksem do umowy o pracę. Od nowego wynagrodzenia pracodawca liczy składki, w tym składkę chorobową (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 u.s.u.s.).
Na etacie ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Prawo do zasiłku chorobowego masz po 30 dniach ubezpieczenia (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej), a w ciąży wynosi on 100% podstawy (art. 11 ust. 2 pkt 1). Do zasiłku macierzyńskiego nie ma okresu wyczekiwania – wystarczy, że urodzisz w czasie ubezpieczenia (art. 29 ust. 1 pkt 1).
Jak ZUS liczy podstawę zasiłku pracownicy?
Podstawą jest przeciętne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem porodu (art. 36 ust. 1 w zw. z art. 52 ustawy zasiłkowej), pomniejszone o 13,71% składek finansowanych przez pracownicę. Jeśli pracujesz krócej, ZUS bierze średnią z pełnych miesięcy (art. 36 ust. 2), a przy pracy krótszej niż miesiąc – wynagrodzenie, które osiągnęłabyś za pełny miesiąc (art. 37 ust. 1).
Przykład (kwoty brutto, zaokrąglone): pracujesz od 2 lat z pensją 6 000 zł, a na 3 miesiące przed porodem dostajesz podwyżkę do 9 000 zł.
| Sytuacja | Średnie wynagrodzenie z 12 mies. | Podstawa zasiłku (po odliczeniu 13,71%) |
|---|---|---|
| Bez podwyżki | 6 000 zł | ok. 5 177 zł |
| Podwyżka do 9 000 zł na 3 miesiące przed porodem | 6 750 zł | ok. 5 825 zł |
Podwyżka o 3 000 zł podnosi więc zasiłek o ok. 650 zł miesięcznie. Inaczej jest, gdy pracujesz od kilku miesięcy – wtedy wysokie wynagrodzenie od razu przekłada się na pełny zasiłek. Dlatego właśnie takie sytuacje budzą wątpliwości ZUS.

Uwaga na L4. Jeśli zasiłek macierzyński zaczyna się bez przerwy po zasiłku chorobowym, ZUS nie liczy podstawy od nowa (art. 43 ustawy zasiłkowej). Podwyżka dana już w trakcie zwolnienia nie zmieni zasiłku macierzyńskiego.
Umowa zlecenia w ciąży – czy dostanę zasiłek macierzyński?
Tak, ale tylko jeśli masz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Na zleceniu przystąpienie do niego jest Twoim wyborem (art. 11 ust. 2 u.s.u.s.) i zgłasza Cię do niego zleceniodawca na Twój wniosek.
Co musisz wiedzieć:
- Chorobowe dobrowolne jest możliwe tylko wtedy, gdy ze zlecenia podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jeśli masz równocześnie etat u innego pracodawcy i zarabiasz tam co najmniej minimalną płacę, zlecenie może być oskładkowane inaczej – sprawdź to przed podpisaniem.
- Okres wyczekiwania. Zasiłek chorobowy dostaniesz dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Do zasiłku macierzyńskiego okresu wyczekiwania nie ma.
- Podstawa zasiłku to przeciętny przychód z 12 miesięcy przed porodem, od którego opłacano składki (art. 48 ust. 1 w zw. z art. 52 ustawy zasiłkowej). Przy krótszym zleceniu – średnia z pełnych miesięcy, a przy niepełnym pierwszym miesiącu – kwota z umowy (art. 49).
- Składki płaci zleceniodawca. Gdy spóźni się z zapłatą, nie tracisz ubezpieczenia chorobowego ani zasiłku. Zasada, że ZUS wstrzymuje zasiłek do czasu spłaty zaległych składek (art. 2a ustawy zasiłkowej), dotyczy osób, które opłacają składki same, np. przedsiębiorczyń – nie zleceniobiorczyń.
- Zlecenie z własnym pracodawcą (albo wykonywane na jego rzecz) traktuje się jak pracę na etacie (art. 8 ust. 2a u.s.u.s.) – wtedy przychód ze zlecenia wchodzi do podstawy razem z pensją.
Zlecenie podpisane w ciąży. Wtedy ZUS może sprawdzić, czy praca była faktycznie wykonywana, czy zleceniodawca jej potrzebował i czy wynagrodzenie odpowiada zakresowi zadań. Jeśli uzna umowę za pozorną (art. 83 § 1 k.c.), wyłączy Cię z ubezpieczenia i odmówi zasiłku.
Kiedy ZUS może zakwestionować podwyżkę lub umowę?
Zasadą jest, że ważne jest wynagrodzenie, które uzgodniłaś z pracodawcą. ZUS może je podważyć tylko w szczególnych sytuacjach – i musi to wykazać.
| Co ZUS kwestionuje | Na czym się opiera | Skutek |
|---|---|---|
| Wysokość wynagrodzenia | art. 41 ust. 12 i 13 u.s.u.s. w zw. z art. 58 k.c.; uchwała SN z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05 | ZUS obniża podstawę wymiaru składek do kwoty adekwatnej do pracy; ubezpieczenie zostaje |
| Całą umowę (o pracę lub zlecenia) | art. 83 § 1 k.c. (pozorność) | ZUS wyłącza z ubezpieczenia; nie ma prawa do zasiłku |
Co mówi Sąd Najwyższy:
- II UZP 2/05 – ZUS może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę składki chorobowej, jeśli zostało ustalone sprzecznie z prawem, zasadami współżycia społecznego albo w celu obejścia prawa.
- Postanowienie z 24 czerwca 2025 r., III USK 35/25 – wynagrodzenie podniesione znacznie ponad wartość pracy tuż przed zdarzeniem ubezpieczeniowym może być nieważne (art. 58 k.c.), a ZUS może ustalić niższą podstawę.
- Postanowienie z 21 stycznia 2026 r., I USK 152/26 – SN przypomniał, że co do zasady decyduje wynagrodzenie uzgodnione w umowie. ZUS może je podważyć tylko wtedy, gdy są wątpliwości, czy odpowiada rodzajowi pracy, kwalifikacjom i odpowiedzialności (art. 13 i art. 78 § 1 k.p.).
Sytuacje, które mogą zwrócić uwagę ZUS:
- podwyżka tuż przed zwolnieniem lub porodem, bez zmiany obowiązków,
- wynagrodzenie wyraźnie wyższe niż u innych osób na podobnym stanowisku w firmie,
- nowe stanowisko utworzone w ciąży i nieobsadzone po Twoim odejściu,
- zatrudnienie w firmie członka rodziny – o tym pisałam we wpisie Zatrudnienie męża lub żony w firmie. Co na to ZUS?
Jak się przygotować i co zrobić z decyzją ZUS?
Podwyżka jest znacznie trudniejsza do podważenia, jeśli ma uzasadnienie i ślad w dokumentach.
Na etacie – zachowaj:
- aneks do umowy z datą i nowym zakresem obowiązków, jeśli się zmienił,
- uzasadnienie podwyżki (awans, nowe zadania, regulamin wynagradzania, podwyżki dla całego zespołu),
- dowody wykonywanej pracy: maile, raporty, dokumenty z Twoim podpisem,
- informację, kto przejął Twoje obowiązki na czas zwolnienia lub urlopu.
Na zleceniu – zachowaj:
- umowę z opisem zadań i wynagrodzeniem,
- rachunki i potwierdzenia przelewów,
- efekty pracy i korespondencję ze zleceniodawcą,
- potwierdzenie zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (zapytaj zleceniodawcę albo sprawdź na PUE/eZUS).
Gdy ZUS wyda decyzję:
- Sprawdź, czy ZUS obniżył podstawę (umowa zostaje), czy wyłączył Cię z ubezpieczenia (umowa uznana za pozorną) – od tego zależy linia obrony.
- Odwołanie do sądu okręgowego złóż za pośrednictwem ZUS w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji (art. 83 ust. 2 u.s.u.s. i art. 477⁹ § 1 k.p.c.). Odwołanie może złożyć także pracodawca.
- Zgłoś świadków (przełożonego, współpracowników) i dołącz dokumenty z listy powyżej.
- Jeśli wygrasz, a ZUS wypłaci zasiłek z opóźnieniem, sprawdź prawo do odsetek (art. 85 ust. 1 u.s.u.s.).
Jak wygląda kontrola i jak wygrać sprawę, opisałam we wpisie Kontrola ZUS w ciąży – jak wygrać sprawę o zasiłek macierzyński i chorobowy. Sprawdź też, jakie dokumenty do zasiłku obowiązują od 24 października 2026 r.
FAQ
Czy podwyżka w ciąży podniesie mój zasiłek macierzyński?
Tak, ale proporcjonalnie do liczby miesięcy z wyższą pensją w ostatnich 12 miesiącach przed porodem. Podwyżka na 3 miesiące przed porodem wchodzi do podstawy w jednej czwartej.
Czy ZUS może obniżyć mi zasiłek po podwyżce w ciąży?
Może, jeśli uzna wynagrodzenie za rażąco wysokie w stosunku do pracy (uchwała SN II UZP 2/05). Musi to wykazać, a Ty możesz się odwołać do sądu.
Czy na umowie zlecenia dostanę zasiłek macierzyński?
Tak, jeśli w dniu porodu masz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ze zlecenia. Do zasiłku macierzyńskiego nie ma okresu wyczekiwania.
Czy mogę podpisać umowę zlecenia, gdy jestem w ciąży?
Tak. Ciąża nie zakazuje zawarcia umowy. Jeśli jednak praca nie będzie faktycznie wykonywana, ZUS może uznać umowę za pozorną i odmówić zasiłku.
Ile mam czasu na odwołanie od decyzji ZUS?
Miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składasz za pośrednictwem ZUS do sądu okręgowego.
Podstawa prawna
- Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 199 – art. 8 ust. 2a, art. 11 ust. 2, art. 18 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 1, art. 41 ust. 12 i 13, art. 83, art. 85 ust. 1
- Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 854 – art. 2a, art. 4 ust. 1, art. 11 ust. 2 pkt 1, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 36, art. 37, art. 43, art. 48, art. 49, art. 52
- Kodeks cywilny – art. 58, art. 83 § 1; Kodeks pracy – art. 13, art. 78 § 1; Kodeks postępowania cywilnego – art. 477⁹ § 1
- Uchwała SN z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05
- Postanowienie SN z 24 czerwca 2025 r., III USK 35/25
- Postanowienie SN z 21 stycznia 2026 r., I USK 152/26
Prowadzisz działalność gospodarczą? Przeczytaj też: Wyższa składka ZUS w ciąży na działalności – czy ZUS może ją zakwestionować?
Potrzebujesz pomocy?
Dostałaś podwyżkę albo zlecenie w ciąży i ZUS wszczął postępowanie? Napisz do mnie. Sprawdzę Twoje dokumenty i powiem Ci, jak bronić zasiłku. Dostałaś już decyzję? Opisz sprawę w formularzu odwołania od decyzji ZUS.
Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną z Warszawy. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorczym kobietom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.

E-book dla przedsiębiorczych mam
Ciąża, dziecko i własna firma
Jak prowadzić biznes w ciąży i na macierzyńskim bez kłopotów z ZUS: podstawa wymiaru składek, wysokość zasiłku, przygotowanie firmy do ciąży i kontrola ZUS – krok po kroku.
Kup e-book →Pobierz darmowy rozdziałDostałaś decyzję z ZUS?
Na odwołanie masz tylko miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Wypełnij 2-minutowy formularz – odezwę się w ciągu 2 dni roboczych i podpowiem, co dalej.
Sprawdź, czy możesz się odwołać →
Temida jest kobietą




Włącz się do dyskusji