Za co ZUS odbiera zasiłek chorobowy? Nowe zasady L4 od 2026 r.

Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 29 października 2026 r.

Jesteś na zwolnieniu lekarskim i zastanawiasz się, czy możesz odpisać na maila, wyjechać do rodziny albo podpisać fakturę? Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy wreszcie mówią wprost, za co ZUS może odebrać zasiłek chorobowy. Wyjaśniam, co się zmieniło, co jest bezpieczne, a co ryzykowne – i co zrobić, gdy ZUS wyda niekorzystną decyzję.

Za co dokładnie ZUS może odebrać zasiłek chorobowy?

Zasada jest jedna: czas zwolnienia lekarskiego służy leczeniu i powrotowi do zdrowia. Ustawa zasiłkowa wskazuje dwie sytuacje, w których tracisz prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia:

1. wykonujesz pracę zarobkową,
2. podejmujesz aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Do 12 kwietnia 2026 r. przepis mówił ogólnie o „wykorzystywaniu zwolnienia niezgodnie z celem” i nie definiował pracy zarobkowej. Dlatego ZUS i sądy oceniały każdą sytuację po swojemu. Nowelizacja z 18 grudnia 2025 r. dopisała definicje obu pojęć.

Co jest pracą zarobkową na zwolnieniu lekarskim?

Pracą zarobkową jest każda czynność o charakterze zarobkowym, bez względu na to, na jakiej podstawie ją wykonujesz – na etacie, na zleceniu, na B2B czy we własnej firmie (art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej).

Wyjątkiem są czynności incydentalne, czyli pojedyncze działania, których wymagają istotne okoliczności. Przykład: w czasie L4 podpisujesz jeden pilny dokument, bez którego Twoja firma straci kontrakt. Taka sytuacja nie powinna pozbawić Cię zasiłku.

Uwaga na pułapkę: istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Jeśli szef prosi „tylko o jeden raport”, a Ty go przygotujesz, ryzykujesz utratę zasiłku. Odpowiedzialność ponosisz Ty, nie pracodawca.

Czym jest aktywność niezgodna z celem zwolnienia?

To wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję (art. 17 ust. 1b ustawy zasiłkowej). Przepis wprost wyłącza z tej kategorii zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne wymuszone istotnymi okolicznościami.

W praktyce liczy się związek z Twoją chorobą i zaleceniami lekarza. Spacer przy depresji może być częścią leczenia, a ten sam spacer przy grypie z wysoką gorączką – już nie. Dlatego warto prosić lekarza o jasne zalecenia i zachować dokumentację medyczną.

Sytuacja na L4	Ocena	Dlaczego
Zakupy spożywcze, apteka, wizyta u lekarza	Bezpieczne	Zwykłe czynności dnia codziennego
Podpis jednego pilnego dokumentu we własnej firmie	Zwykle bezpieczne	Czynność incydentalna wymuszona istotną okolicznością
Wyjazd do rodziny na czas choroby	Zależy od sytuacji	Liczy się rodzaj choroby, zalecenia lekarza i zgłoszenie adresu
Odpisywanie na służbowe maile przez kilka dni	Ryzykowne	Może zostać uznane za pracę zarobkową
Przygotowanie raportu na prośbę szefa	Utrata zasiłku	Polecenie pracodawcy nie jest istotną okolicznością
Remont mieszkania przy chorym kręgosłupie	Utrata zasiłku	Działanie wydłużające leczenie

Czy mogę wyjechać na zwolnieniu lekarskim?

Sam wyjazd nie jest zakazany. Ważne są dwie rzeczy: czy wyjazd nie utrudnia leczenia i czy ZUS wie, gdzie jesteś.

• Jeśli od początku będziesz chorować pod innym adresem niż ten w dokumentacji medycznej, podaj go lekarzowi przy wystawianiu zwolnienia.
• Jeśli zmienisz miejsce pobytu w trakcie zwolnienia, w ciągu 3 dni poinformuj pracodawcę i ZUS (art. 67a ustawy zasiłkowej). ZUS przyjmie zawiadomienie m.in. przez eZUS.
• Wyjazd za granicę także zgłoś. Kontrola może się odbyć również tam.

Jeśli kontroler nie zastanie Cię pod wskazanym adresem, ZUS poprosi o wyjaśnienia. Brak sensownego wytłumaczenia to prosta droga do decyzji odbierającej zasiłek.

Co grozi za złamanie zasad L4?

• Utrata zasiłku za cały okres tego zwolnienia, a nie tylko za dzień, w którym pracowałaś lub pracowałeś.
• Obowiązek zwrotu zasiłku, jeśli został już wypłacony – jako świadczenia nienależnie pobranego (więcej: Świadczenie pobrane nienależnie).
• Po stronie pracownika możliwe są konsekwencje dyscyplinarne u pracodawcy.

Utrata zasiłku dotyczy konkretnego zwolnienia. Nie oznacza automatycznie utraty ubezpieczenia ani prawa do kolejnych świadczeń, np. zasiłku macierzyńskiego.

Historia z mojej praktyki

Moja klientka, przedsiębiorczyni w ciąży, przebywała na zwolnieniu lekarskim. Za zgodą lekarza prowadzącego i z kompletem badań wyjechała na tydzień do rodziny za granicę, żeby odpocząć, zgłosiła to ZUS-owi. Mimo to ZUS uznał, że wykorzystała zwolnienie niezgodnie z celem, i odmówił zasiłku.

Wniosek: nawet przy dobrej wierze warto mieć na piśmie zalecenia lekarza i dowody, że wyjazd służył leczeniu, a nie mu szkodził. Nowe definicje z 2026 r. ułatwiają taką obronę.

ZUS odebrał Ci zasiłek? Co zrobić krok po kroku

1. Przeczytaj uzasadnienie decyzji. Sprawdź, którą przesłankę wskazał ZUS: pracę zarobkową czy aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
2. Zbierz dowody: zalecenia lekarza, dokumentację medyczną, potwierdzenie zgłoszenia adresu, wyjaśnienie, dlaczego czynność była incydentalna.
3. Złóż odwołanie w ciągu miesiąca od doręczenia decyzji. Wnosisz je za pośrednictwem ZUS, a sprawę rozpozna sąd (art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
4. Przejrzyj akta sprawy w ZUS – często tam są notatki z kontroli, które warto podważyć.

Nie wiesz, czy masz szanse? Wypełnij 2-minutowy formularz – sprawdzę Twoją decyzję i odezwę się w ciągu 2 dni roboczych.

Co zmieni się od 1 stycznia 2027 r.?

Jeśli masz kilka tytułów do ubezpieczenia (np. etat i własną działalność gospodarczą), lekarz co do zasady wystawi zwolnienie z każdego z nich. Od 2027 r. na Twoje żądanie będzie mógł nie wystawić zwolnienia z tytułu, w którym rodzaj pracy pozwala ją dalej wykonywać. Wtedy musisz poinformować płatnika składek o zwolnieniu z innego tytułu (art. 17 ust. 1c–1e ustawy zasiłkowej).

FAQ – najczęstsze pytania o utratę zasiłku chorobowego

Czy mogę odebrać służbowy telefon na L4?

Pojedyncza, krótka rozmowa wymuszona ważną sytuacją zwykle nie jest pracą zarobkową. Regularne odbieranie telefonów i załatwianie spraw firmy – już tak. Polecenie pracodawcy nie usprawiedliwia pracy na zwolnieniu.

Czy mogę wyjść z domu na zwolnieniu lekarskim?

Tak, jeśli to zwykłe czynności dnia codziennego (zakupy, apteka, lekarz) i nie szkodzą leczeniu. Sprawdź też, co lekarz wpisał w zwolnieniu: „chory musi leżeć” czy „chory może chodzić”.

Ile mam czasu na zgłoszenie zmiany adresu na L4?

3 dni od zmiany miejsca pobytu. Powiadom zarówno pracodawcę, jak i ZUS.

Czy ZUS może odebrać zasiłek za cały okres zwolnienia, jeśli pracowałam jeden dzień?

Tak. Przepis mówi o utracie zasiłku za cały okres tego zwolnienia. Wyjątkiem są czynności incydentalne wymuszone istotnymi okolicznościami.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji ZUS?

Miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składasz do sądu za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 501 ze zm.) – art. 17, art. 67a, art. 68, art. 66
• Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26) – zmiany art. 17 od 13 kwietnia 2026 r. i od 1 stycznia 2027 r.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – art. 84 (zwrot nienależnie pobranych świadczeń)
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – art. 477⁹ § 1

Przeczytaj też

• Kto płaci za błędy ZUS?
• Co ZUS może sprawdzać w postępowaniu wyjaśniającym?
• Dokumenty do zasiłku ZUS – co zmieni się od 24 października 2026 r.?
• Wszystkie wpisy o kontroli ZUS

---

Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną z Warszawy. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorcom, pracownikom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.