Urlop macierzyński a zasiłek macierzyński – kto ma prawo do czego?

Autorka: Katarzyna Przyborowska, radczyni prawna, Temida Jest Kobietą. Stan prawny na 7 października 2026 r. Pierwsza wersja wpisu: 26 sierpnia 2010 r.

„Urlop macierzyński” i „zasiłek macierzyński” brzmią jak jedno, ale to dwie różne rzeczy. Urlop daje kodeks pracy i ma go tylko pracownica. Zasiłek wypłaca ZUS i może go dostać każda osoba z ubezpieczeniem chorobowym, także przedsiębiorczyni.

Najważniejsze w skrócie

• Urlop macierzyński i rodzicielski przysługują tylko osobie zatrudnionej na umowę o pracę.
• Zasiłek macierzyński dostaniesz, jeśli urodzisz dziecko w czasie ubezpieczenia chorobowego: obowiązkowego (etat) albo dobrowolnego (firma, zlecenie).
• Przy jednym dziecku to 20 tygodni macierzyńskiego i 41 tygodni rodzicielskiego. Z rodzicielskiego 9 tygodni jest tylko dla drugiego rodzica.
• Zasiłek wynosi 100% podstawy za okres macierzyński i 70% za rodzicielski albo 81,5% za całość, jeśli złożysz wniosek w ciągu 21 dni od porodu.
• Jeśli nie masz ubezpieczenia chorobowego, możesz dostać świadczenie rodzicielskie: 1000 zł miesięcznie przez 52 tygodnie przy jednym dziecku.

Czym różni się urlop macierzyński od zasiłku macierzyńskiego?

Urlop to zwolnienie od pracy, które pracodawca musi Ci dać (art. 180 kodeksu pracy). W tym czasie nie może Cię zwolnić (art. 177 k.p.). Zasiłek to pieniądze z ubezpieczenia chorobowego, które zastępują wynagrodzenie (art. 29 ustawy zasiłkowej).

Przedsiębiorczyni nie ma urlopu, bo nie ma pracodawcy. Ma jednak „okres ustalony jako okres urlopu macierzyńskiego”, czyli zasiłek za tyle samo tygodni co pracownica. W tym czasie może prowadzić firmę. Pisałam o tym we wpisie Prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Kto ma prawo do urlopu i zasiłku?

Kim jesteś	Urlop macierzyński i rodzicielski	Zasiłek macierzyński	Gdy nie ma zasiłku
Pracownica (umowa o pracę)	tak	tak, ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe	–
Przedsiębiorczyni (JDG)	nie	tak, jeśli opłacasz dobrowolne chorobowe	świadczenie rodzicielskie 1000 zł
Zleceniobiorczyni	nie	tak, jeśli przystąpiłaś do dobrowolnego chorobowego	świadczenie rodzicielskie 1000 zł
Bez ubezpieczenia (np. umowa o dzieło, studentka)	nie	nie	świadczenie rodzicielskie 1000 zł

Ile trwa urlop macierzyński i rodzicielski w 2026 r.?

Urlop macierzyński trwa 20 tygodni przy jednym dziecku, 31 tygodni przy bliźniętach i do 37 tygodni przy pięciorgu lub więcej dzieciach (art. 180 § 1 k.p.). Urlop rodzicielski to 41 tygodni przy jednym dziecku i 43 tygodnie przy porodzie mnogim (art. 182¹ᵃ k.p.). Każdy z rodziców ma 9 tygodni rodzicielskiego, których nie może przekazać drugiemu, więc mama wykorzysta sama najwyżej 32 tygodnie.

Od 19 marca 2025 r. rodzice wcześniaków i dzieci długo leżących w szpitalu po porodzie dostają uzupełniający urlop macierzyński (art. 180² k.p.): do 8 tygodni, a przy dziecku urodzonym przed 28. tygodniem ciąży lub z masą do 1000 g do 15 tygodni. Zasiłek za ten okres wynosi 100% podstawy.

Ile wynosi zasiłek macierzyński?

Masz dwie opcje (art. 31 ustawy zasiłkowej):

1. 100% podstawy za okres macierzyński, potem 70% za rodzicielski.
2. 81,5% podstawy za cały okres, jeśli złożysz wniosek o rodzicielski w ciągu 21 dni od porodu.

Za 9 tygodni drugiego rodzica zasiłek zawsze wynosi 70%. Jeśli zasiłek po potrąceniu zaliczki na podatek jest niższy niż 1000 zł (kwota świadczenia rodzicielskiego), ZUS podwyższa go do tej kwoty.

Jeśli łączysz etat i firmę, sprawdź, czy możesz mieć zasiłek z obu tytułów: Zasiłek macierzyński, gdy masz etat i własną firmę. Ile wyniesie zasiłek z firmy, policzysz we wpisie Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej 2026.

FAQ

Czy przedsiębiorczyni ma urlop macierzyński?

Nie. Urlop daje kodeks pracy, a ten dotyczy pracowników. Przedsiębiorczyni z dobrowolnym chorobowym dostaje jednak zasiłek macierzyński za taki sam okres.

Czy zleceniobiorczyni dostanie zasiłek macierzyński?

Tak, jeśli przy zleceniu przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i urodziła dziecko w czasie tego ubezpieczenia.

Co wybrać: 100% i 70% czy 81,5%?

Przy pełnym okresie obie opcje dają zbliżoną sumę. 81,5% daje równe kwoty co miesiąc. 100% i 70% opłaca się, gdy nie planujesz całego rodzicielskiego.

Co, jeśli nie mam ubezpieczenia chorobowego?

Możesz złożyć wniosek o świadczenie rodzicielskie (1000 zł miesięcznie) w gminie lub przez internet.

Podstawa prawna

• Kodeks pracy: art. 177, art. 180, art. 180² (urlop uzupełniający), art. 182¹ᵃ.
• Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 854: art. 29, art. 31.
• Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: art. 17c (świadczenie rodzicielskie).

Przeczytaj także

• Ubezpieczenie chorobowe po zasiłku macierzyńskim
• Zasiłek macierzyński, gdy masz etat i własną firmę

Spodziewasz się dziecka i prowadzisz firmę? W e-booku „Ciąża, dziecko i własna firma” przeprowadzam Cię przez ten czas krok po kroku.

Katarzyna Przyborowska jest radczynią prawną z Warszawy. Zajmuje się prawem pracy, ubezpieczeniami społecznymi i sprawami z ZUS. Pomaga przedsiębiorczym kobietom i rodzicom, a w Temida Jest Kobietą tłumaczy prawo ludzkim językiem.